La Valsolda: I Detti, le Filastrocche e i Proverbi

Il Tempo

• L'invérnu la mai mangiaa 'l lüff.
• L'acqua d'agost la rinfresca 'l bosch.
• Quant la Bolgia la g'ha 'l capell, mola la ranza e ciapa 'l restell.
• Se 'l piööf per la Scienza, per 40 dì sem miga senza.
• Se ‘l fa bel al dì de la Seriöla de l’invernu semm föra, ma se 'l piööf o ‘l tira vent, in de l'invernu semm 'mò dent.
• L’acqua de la val, la bagna gnanca la coa al gal.
• Natal al soo, Pasqua al fööch.
• Al laach l’è de aqua, i muntagn i è tacà giò, a la longa al piööf.
• Quant al so 'l torna indré, la matina acqua ai péé.
• La neef nuembrina per tütt l’invernu la ma ruina.
• Fina al quaranta de macc gh'è de miga sbiutas
• A Natal l'è 'n sbadec d'en gal, per S.Antoni l'è ‘n'ureta, per la quartascia l'è ‘n'urascia.
• Al soo de genéé fa cantà duminéé.

• Ta séé sincer cum'è l'acqua di fasöö.
• Fà 'l mestéé del Michelasc: mangia, bééf e nà a spass.
• Al diaul al fa i pügnat, ma miga i qùerc.
• Ta see un qùerc che va ben su tütt i pügnatt.
• La vöia de lavurà l'a mè scapada, ga som curü a dré, lù pü ciapàda; oh, vöia de laura saltami addosso, adess lavora ti che mi non posso.
• Ta se bon per i cai.
• Sa cugnoss puséé un busaart che un zopp
• Per ves un bon busaart,  ga vöö 'na gran memoria.
• I ball i è bon de fa büi.
• Vantes cavagna rota che te ghéé un bel manech.
• Ta se gnanca bon de fa la O col bicer.

• Penso e ripenso e nel pensar ricavo che l'è mei scampà de ciola, che n'ha a murì de bravu.
• Sa stava mei quand sa stava pegiu.
• Vegnerà i temp: omen senza parola, donn senza vergogna, muntagn senza legn.
• Agì ben l’è un bucon de lecaard.
• Var püséé 'na volta fall che cent a dill.
• Al pan di altri 'l ga set crost e pö amò 'n crustin.
• Var püséé 'n ööf incöö che 'na galina dumann.
• La tropa cunfidenza la fa pert la riverenza.
• In du ga n'è an va.
• L'asen de Barlanscina quand l'è sira al s'ancamina.
• Chi ga 'l pan ga miga i deenc, chi ga i deenc ga miga 'l pan.
• Var püséé 'n granin de péver ch'el mol d'un zuc.
• Gio l’om, giò al dom.
• Met miga giò smergess.
• Fa e desfà l’è tütt laurà.
• Ta daroo un nagutin d’oor
• La dis anca la sacra scrittüra, de fa laurà i vecc chi g'à la pell düra.

• Chi cüra la propria pell, cüra 'n gran castell.
• Aria de fesüra la porta a la sepultüra.
• Fina al quaranta de macc gh'è de miga sbiutas.
• I cavii de copa, i fa tegni vert la boca.

• S. Antoni de la barba bianca famm truvà quel che ma manca.
• Sota la capa del campanin, mancherà mai né pan, né vin.
• Piva, piva, l’oli d’uliva,
• gnaca gnaca, l’oli che taca,
• l’è ‘l Bambin che porta i beléé, l’è la mam che spent i danéé.
• Cantà e purtà la croos.
• Laurà per la gesa di fraa.

• Castell l'è sü 'n d'un sass e po’ sta sü dumà cü che nass, e se riva 'n furestéé, 'l vegn tratàà cumè 'n giüdéé.
• Cü de Locc i è giò ‘n d'un böcc a mangià pulenta e piöcc.
• Sciuch de’ Bugas,
• Fasulott de Bugas de Sora
• Cagadoo de Oria
• Burnisai de Sammaa
• Gat de Cresögn
• Bucin de Locc
• Bechett de Dran
• Canaul de Puria
• Sturnei de Das
• Scigol de Castell

• A San Giuan i scerees i g‘à denta ‘l giann.
• Chi ben ranza e ben réstèla, 'l mantegn la vaca e la vedela.
• Se l’urbesina la ga vedess e la serenela la ga sentess poca gent al mond a ga saress.

• La boca l'è miga straca se la sà miga de vaca.
• Pan e noos mangia de spoos.
• La galina in cà la cuntinua a becà.
• Ta meti a pan e pesin.

• I cà i è fai de sass, i g'à tücc i sò frécass.
• Dona gioina e omm vecc impienis la cà e anca 'l tecc.
• Bei in fasa, brut in piaza

• Al Barbapedana al gh'eva un gilè senza 'l davanti e cun via al dedré, l'eva 'n gilè lonc una spana, l'eva 'l gilè del Barbapedana.
• Man morta pica süla porta, pica sül purtonn, ciapà 'n bel sgiafonn.
• Crapa pelada l'à fai i turtei, ga na da miga ai sò fradei, I sò fradei i à fai la fritada ga na miga dai a crapa pelada.